همچون گذشته تقويت كنند . ملل اسلامى با قرار گرفتن در ميانهء جغرافياى جهانى از موقعيتى بسيار مناسب براى همكارى برخوردارند . خوشبختانه ملتهاى مسلمان - به جز چند استثنا - در جوار يكديگر زندگى مىكنند كه به نوبهء خود امتياز بسيار بزرگى محسوب مىگردد . زيرا بر خلاف همسايگانى كه به چند حوزهء تمدنى تعلق دارند ، امكان ايجاد ارتباط ميان مسلمانان - با برخوردارى از تمدنى واحد - در هر سطحى آسان‌تر است . براى كشورهاى اسلامى بسيار آسان است كه همهء همكاريهاى اقتصادى ، يعنى : 1 . حوزهء تجارت آزاد 2 . اتحاديهء گمركى 3 . بازار مشترك 4 . و اتحاديه اقتصادى را با يكديگر داشته باشند . اهميت اين موضوع هنگامى روشن‌تر مىگردد كه بدانيم همكاريهاى اقتصادى و بازرگانى به شدت در حال رشد است و اين امر به ويژه در ميان ملتهاى برخوردار از تمدن واحد همچون اتحاديه اروپا رشدى فزاينده‌تر دارد . پرسش 1 . عوامل رونق بازرگانى را در تمدن اسلامى بنويسيد . 2 . روابط تجارى ميان چين و اروپا را تا پيش از سدهء سيزدهم تحليل كنيد . 3 . مهم‌ترين راههاى تجارى در قلمرو تمدن اسلامى كدام‌اند ؟ 4 . جايگاه ايران را در دوران رونق راه ابريشم با وضعيت كنونى مقايسه كنيد . 5 . موانع رسيدن ايران به موقعيت شايسته خود در تجارت جهانى چيست ؟ 6 . ايران با كدام كشورها مىتواند همكارى اقتصادى نزديك‌ترى داشته باشد ؟ چرا ؟